ابوظبي چگونه دوبي را از سقوط نجات داد؟

ابوظبي و دبي از جمله اميرنشين هايي هستند كه صنعت مالي اسلامي را در خود تقويت كرده‌اند و اين صنعت را به عنوان ابزاري مالي پذيرفته‌اند و اين در حالي است كه ابوظبي عملا از دوبي در اين زمينه پيشي گرفته است.
امارات متحده عربي در زمينه كليه امور ممكن مملكتي بوسيله دو ايالت ابوظبي و دوبي محصور شده است. اين دو ايالت كه فقط به مدت 90 دقيقه از يكديگر فاصله دارند همان دو شهري هستند كه اكثر شهروندان جهاني وقتي به كشور امارات متحده عربي در خصوص وفور نعايم، زيرسازي، فرهنگ و فعاليت فكر مي كنند در ذهنشان مجسم مي شود.

* شماي كلي
اين دو شهر كمي با يكديگر متفاوتند. در حقيقت شهر ابوظبي با دارا بودن 85 درصد از ذخاير نفت و 92 درصد گاز از امارات ثروتمندتر است. بنابراين اين شهر بالاترين توليدات سرانه ناخالص ملي (GDP) را نسبت به هر شهر ديگري در دنيا داراست.
اما دوبي از لحاظ هزينه ثروت و دارائي كه در اختيار دارد بيشتر به چشم مي آيد. علاقه كشور امارات جهت توسعه پرو‍ژه ها عاملي است كه دوبي را با مشكل مواجه كرده است ولي همچنين از طرف ديگر بلندترين آسمان‌خراش دنيا را درخودش يعني برج خليفه را در جهان را داراست.
چيزي كه اين دو اميرنشين مشتركاً ارائه مي دهند تعهد و مسئوليت روز افزون و روبه رشدي است كه به اقتصاد اسلامي مي دهند يعني يك پديده طبيعي كه باعث شده است كشور امارات در خاورميانه بعنوان امتيازي در نظر گرفته شود.
ماليه اسلامي حوزه وسيعي است اما به طور كلي چه عواملي از صنعت توجه اين دو ايالت را به خود جلب مي كند؟ چه جوانبي از صنعت در بحران دوبي بيشتر تحت تاثير قرار گرفته اند؟ صنعت منطقه چطور مقايسه‌اي بين شركاي قراردادي دوبي انجام داده است؟ از سوي ديگر چه آينده اي را مي توان براي مالي اسلامي اين دو ايالت متصور شد؟ قبل از اينكه ما به فكر محبوبيت نامحدود دوبي باشيم بايد نظري بياندازيم به همسايه فعلاً آرامتر و ثروتمندتر دوبي يعني ابوظبي.
ابوظبي لااقل از دهه 1990 تاكنون با مباحث مالي و بانكداري اسلامي عجين شده است كه از مشهورترين مشخصه هاي آن مي توان به بانك ملي ابوظبي (NBAD) بانكداري اسلامي شعبه ماليه ملي اسلامي ابوظبي (ADNIF) اشاره كرد.
بانك ملي ابوظبي (ADNIF) ابزارهايي را ارائه مي‌دهد كه عبارتند از مرابحه يعني خريدهايي كه بانك اسلامي براي مشتري انجام مي دهد، مضاربه يعني مشاركت اسلامي مابين سرمايه دار و سرمايه گذار، استثناء يعني قرارداد توليد محصولي با هزينه و زمان تحويل توافق شده، تورق يعني فروش نقدي كالاها در ازاء اقساط مي باشد و واكالا.
كشور امارات همچنين از صنعت تكفل برخوردار است كه با وجود و حضور پررنگ شركت ملي صندوق تكفل ابوظبي (ADNTC) قابل ارائه و فعاليت بوده است.اين صندوق كه در ژوئن 2003 تشكيل شده است انواع تعهدات متفاوتي از تكفل همچون بيمه دارائي ها و املاك، بيمه معادن و بيمه ماشين آلات و تكفل خانوادگي را شامل مي‌شود.
اگر چه در دوبي صكوك داراي نوساناتي بوده كه اخيراً آن را از رونق انداخته است، ابوظبي در بازار جهاني صكوك توانسته است وضعيت درخشاني داشته باشد. بانك اسلامي ابوظبي واها كاپيتال و شركت سرمايه گذاري توريسم و توسعه (TDIC) تنها نمونه هائي از ارائه دهندگان صكوك در كشور امارات به شمار مي‌روند.
اما واضح است كه با توجه به اينكه شماري از خدمات مالي اسلامي را در زمره كار خود داشته است ولي كداميك از آنها در منطقه شيخ نشين معروفتر و مشهورتر بوده‌اند؟ هر كدام از كارها به طور كلي چه بخشي در حيات مالي كشور امارات بازي كرده است؟چگونه خصوصيات آنها باعث شده است كه در بازار مالي ابوظبي ركن اصلي و عملي داشته باشند؟

* تاثير بحران دوبي بر ابوظبي
از بعضي جهات مي توان گفت كه بحران بدهي دوبي، موفقيتهايي عمومي را براي همسايه خود داشته است. در نوامبر سال 2009 زماني كه دوبي به خاطر وقفه ايجاد شده در بدهي هايش مورد سوال قار گرفت تحليل گران در اواسط دسامبر متقاعد شدند كه از محل تخفيف دارائي صكوك نخيل درسررسيد قادر به پرداخت مبلغ چشمگير بدهي نخواهند بود.
با توجه به اينكه فقط چند روزي بيشتر به فرا رسيدن زمان قطعي نپرداختن بدهي در نظر گرفته شده بود هر كسي مي تواند از ادامه حيات دوبي تصوراتي داشته باشد در حالي كه ابوظبي با آزادسازي مبلغ رويائي 10 ميليارد دلار توانست زمان را حفظ كرده و تنها با چهار ميليارد دلار بالاخره نخيل را قادر ساخت كه پرداختهاي صكوك خود را مجدداً از سر گيرد.
حقيقتاً اين حق شناسي باعث شكوه و بزرگي براي او شد كه آسمانخراش مذكور كه هم اينك به آسمان دوبي زيبائي و شكوه خاصي را بخشيده است مجدداً نام گذاري شود. برج خليفه كه در بدو تاسيس به نام برج دوبي نام گذاري شده بود اين اواخر (يعني با آزاد سازي ضمانت) به نام رهبر امارات يعني شيخ خليفه بن زايد آل نهيان تغيير نام داد. همه اينها درست، ولي ابوظبي در قبال اين كمك، دلايل عملي خود را دنبال مي كرد.
يكي از دلايل اين بود كه ابوظبي مي خواست از سقوط حتمي خود نيز كه در صورت رها شدن بحران مالي دوبي گريبان خودش را نيز مي گرفت رهائي يابد .
ابوظبي همچنين به دليل اينكه از لحاظ جغرافيائي در همسايگي دوبي قرار دارد از لحاظ صنعت مالي اسلامي همتاي اين كشور محسوب مي شود به همين دليل ابوظبي و بانك آن در جايگاه نخست قرار داشتند كه خودشان از بحران دوبي در جريان قرار گيرند.
آيا اين امر باعث شد كه از طريق آزادسازي ضمانت از يك تراژدي و ورشكستگي خلاصي يابد؟ در ابتدا بازارهاي ابوظبي به بازارهاي دوبي سرازير شدند. ذخيره ارزي ابوظبي در فاصله زماني 25 نوامبر تا 9 دسامبر 15درصد افت داشت ولي دو روز بعد از حمايتش از همسايه خود شاخص ميانگين مستقيم(ADX) رشدي بالغ بر 14 درصد را نشان مي داد.
بنابراين به طور متوسط ثابت شد كه به طور جدي و سنگين هم در معرض بحران دوبي قرار نگرفته است. در حقيقت ابوظبي به خوبي توانست از بحران دوبي سود برده و نقش سوپر قهرماني را بعنوان مسكن بازي كند.

* ابوظبي و آزاد سازي ضمانت
از بعضي جوانب تصور مي‌شد كه ابوظبي در عوض آزادسازي ضمانت حق كسب امتياز نفت و گاز مناطق فراساحلي و جنوب غربي فاتح از مقامات دوبي دريافت كرد.
دوبي همچنين دارائي هاي ارزشمندي در خارج از مرزهاي خود دارد و احتمالاً در ازاء وثيقه بعضي از همين سرمايه ها ابوظبي را بر آن داشته كه به دوبي كمك كند.
ابوظبي چه چيزي را در ازاء آزادسازي ضمانت از دوبي دريافت كرد؟ بيشتر اين دارائي ها ارزش خودشان را تحت فشار بازارهاي تجاري جهاني املاك واقعي از دست دادند ولي احتمال مي رود كه در دهه آينده آنها ارزش خودشان را مجدداً بدست آورند.
ابوظبي داراي ثروتي است كه بايد منتظر آن باشد. همچنين ابوظبي تحت شرايط ملموسي تمايل دارد كه قدرت مالي امارات را حفظ و حمايت كند. با در نظر گرفتن آن، و به لطف صكوك نخيل بحران به طور كلي اعتبار مالي اسلامي را به مخاطره انداخته بود.
به عبارت ديگر با انجام آزادسازي ضمانت كه موجب حمايت نخيل از تعويق بدهي صكوك داران از قرار گرفتن آنها در موقعيت دادگاه باعث مي شود كه ما عاقلانه فكر نكنيم كه چگونه ساختار صكوك در چنين شرايط آزمايشي باعث بقا و دوام مي شود.
لورن كاتلر بازبين اعتباري اتاوا به مجله گلوبال اسلاميك فايننس مي گويد: "به شكرانه ابوظبي ما هنوز هم نمي دانيم كه دادگاههاي دوبي چگونه موارد صكوك را رسيدگي كردند؟ عليرغم اين مطلب بايد گفت كه غير قابل انكار بود كه بهترين خواسته هاي ابوظبي اين بود كه براي همسايه خود يك بسته نجات تدارك ببيند. مي‌توان چنين نتيجه گيري كرد كه "يك چيز حتمي است و آن اينكه اعتباري كه از طرف ابوظبي داده شد مجاني نبود "

* آينده ماليه اسلامي و ابوظبي
يك مسئله در بحران دوبي نشان داد كه امارات قادر است كه دوباره رونق گرفته و هويت خود و اجزاي اصلي خود را بازيابد . در حقيقت موسسه رتبه بندي فيچ اخيراً رتبه بندي احتمال قصور بانك اسلامي(IDR) ابوظبي را A مثبت با چشم اندازي ثابت تعيين و تصديق نموده است و ميزان (IDR) كوتاه مدت را F1 تعيين نموده است.
نرخ گذاري شخصي را C/D و نرخ گذاري حمايتي را 1 و سطح نرخ گذاري حمايتي را A+ تعيين نموده است. آين علامتي است كه به اعتقاد و ايمان خود ادامه مي دهد يعني "احتمال بسيار زيادي از حمايت سهامداران آن و صاحبان سرمايه امارات در مواقع و موارد مورد نياز است. "
آژانس همچنين مي افزايد " عقيده فيچ از حمايت احتمالي به تاريخ و گذشته طولاني حمايت از بانكهاي دوبي سهامداران دائمي بانك اسلامي ابوظبي (ADIB) و معافيت داخلي بانك اسلامي بستگي دارد.
تصديق و قطعيت نرخ گذاري نقدينگي سالم بانك و سرمايه گذاري كافي را منعكس مي كند.
اين قطعيت همچنين تمركزهاي بالاي مالي و وضعيت فساد سرمايه در سال 2009 را منعكس مي كند. مهمتر اينكه اگر اين عقيده براي هر چيزي به حساب آورده شود بازار مالي اسلامي ابوظبي به دو دليل اميدوار كننده به نظر مي رسد.
دليل نخست اينكه ثروت نفت ابوظبي به همراه سياست ميانه روي نسبي آن در مواقع بحران بدهي، اين ايالت را همانند وضعيت همسايه خود در مواقع بحران گرفتار و سردرگم نمي كند.
دوم اينكه حتي اگر بازار نيز با مشكل مواجه شود امارات احتمالاً سرمايه و ثروت نهاني خود را به گردش در خواهد آورد. امارات با ابوظبي به همراه زمامدارانش مي تواند منتظر ادامه وضعيت خود بعنوان يكي از قطبهاي اصلي مالي اسلامي در كنار مالزي، عربستان صعودي، كويت و بحرين باشد.
تنها مشكلي كه در افق مالي ابوظبي وجود دارد انتظاراتي است كه بخش مالكيت و دارائي آن در سال 2010 بر آن سكوت خواهند كرد ولي انتظار مي رود بخش نفت اقتصاد را براي آينده اي قابل پيش بيني به جلو حركت داده پر مسلم است كه آستر نقره اي از ابر با ارزشتر بوده همانگونه كه ابوظبي نيز با ارزشتر از دوبي مي باشد.

* ابوظبي و توليدات مالي اسلامي
در مجمع بانك اسلامي ابوظبي بدون توجه به هويت ما،‌خدمات مالي اسلامي ابوظبي (ADIFS) بيشتر براي حضور و اجراي خوب خود در سال 2009 مورد ستايش قرار گرفته است كه سودي معادل 5.1 ميليون درهم را كسب كرده است.
موفقيت موجودي مكمل دلالي وسعت بازار ابوظبي را براي تجارت شرعي نشان مي‌دهد ولي از توليدات مالي و خرده فروشي روزانه بانكي چه چيزي را نشان مي دهد؟ كدام يك از اين ابزار و عوامل مالي اسلامي قوي‌تر به نظر مي رسند؟
مهمترين توليدات ابوظبي صكوك، تكفل و مرابحه است. اين بيشترين حجم و طرفدار را در معاملات مالي اسلامي دارد. با توجه به اينكه شايد صكوك در بين همه اين ابزارها مهمترين ابزار به شمار مي رود به همين خاطر هم ما مي خواهيم بدانيم كه بحران صكوك دوبي چگونه بر بازار مالي ابوظبي اثر گذاشته است. خصوصاً اين مسئله براي ما مهم است كه آزادسازي ضمانت توسط ابوظبي در دقيقه آخر به نخيل اين اجازه را داد كه از ديركرد و تعويق بدهي صكوك جلوگيري بعمل آيد.

** ابزارهاي مالي اسلامي و انتشار آن در ابوظبي
* صكوك (sukuk)
صكوك مهمترين ابزار مالي در حال حاضر است سهام قرضه اسلامي كه خصوصيات را هم با سهام و هم اوراق قرضه به اشتراك دارد كه اين دو عامل جهت رشد و ارتقاء سطح مالي مورد استفاده قرار مي گيرند.
منتشر كنندگان حال و آينده صكوك عبارتند از: بانك اسلامي ابوظبي، واهاكاپيتال، شركت سرمايه گذاري توريسم و توسعه (TDIC)، صكوك و دولت ابوظبي.
بانك اسلامي ابوظبي (ADIB) در سال 2006 صكوك پنج ساله 800 ميليون دلاري منتشر كرد. شركت سرمايه گذاري توريسم و توسعه (TDIC) در اكتبر 2009 صكوك پنج ساله 1 ميليارد دلار منتشر كرد. واها‌كاپيتال صكوك به ارزش 1 ميليارد درهم منتشر كرد. دولت ابوظبي اوايل سال 2009 صكوك سه ميليارد دلاري اجاره را منتشر كرد.

* تكفل (takafful)
تكفل به بيمه اسلامي معروف است. تكفل به اصول شرعي همكاري و خطر پذيري و تجميع بخشهائي همچون خانواده،‌وسيله نقليه،‌معدن مهندسي، زندگي، بهداشت و سلامت و بيمه مجدد مرتبط مي شود.
از جمله شركت‌هاي ملي تكفل ابوظبي عبارتند از: بيمه تكفل الهلال، شركت بيمه اعراب اسلامي سالاما، شركت بيمه تكفل METHAQ.
از جمله مواردي كه در تكفل زوريخ مجموعه اي است كه در نوامبر سال 2008 توسط زوريخ و ADNIC تشكيل كه در همين مدت اجرا شد.

* مرابحه (murabaha)
مرابحه نوعي داد و ستد است كه تشكيل شده است از بستانكاري كه براي مشتري خود سرمايه خريداري مي كند اين مجموعه سپس به سرمايه دسترسي دارد در حالي كه در ازاء اقساط از بستانكار خريداري كرده است به بستانكار اين اجازه را مي‌دهد از ارزش اوليه سرمايه بهره برداري كند. از جمله منتشركنندگان اين نوع ابزار اسلامي ميتوان به بانك ملي ابوظبي (NBAD) و ADCB متاك اشاره كرد.

* مضاربه (mudaraba)
به توافق مشترك شركا بين سرمايه داران و سرمايه گذاران اطلاق مي گردد در حالي كه سرمايه‌داران براي سرمايه گذاري پول مي گذارد. سرمايه گذار تصميم گيري مي كند كه اين پول چه فعاليت تجاري را پايه گذاري كند كه سرمايه به شركت بر گردد و امور روزمره آن كار منتخب را پيگيري و مديريت مي كند. از جمله منتشر كنندگاه آن مي‌توان بانك اسلامي ADCB را نام برد.
زمان انتشار ADCB در آگوست سال 2009 قراردادي با شركت اوسيس سيليكون دوبي به ارزش 300 ميليون درهم امضاء كرده است.

* استثنا (istisna)
استثنا قرارداد تحويل معوقه است. اگر چه آيتمهايي كه بايد تحويل مي شدند مي بايست جداسازي مي شد ولي تاريخ دقيق و قطعي براي تحويل دادن مشخص نشده است. پرداخت مي تواند مجموعاً به صورت چك يا نقدي يا به صورت اقساط باشد.
آن در هر زماني قبل يا بعد از تحويل مي تواند پرداخت شود. از جمله منتشركنندگان اين ابزار ماليه اسلامي ADIB بانك اسلامي ابوظبي است.
از جمله مبادلات اين ابزار مي‌توان به شركت انرژي دولفين با مسئوليت محدود، قسمتي از سهام كمپاني توسعه مبادله به نمايندگي از طرف دولت ابوظبي مي باشد همچنين در سپتامبر سال 2005 تسهيلات مالي استثناء يك ميليارد دلاري اعطا شد.

* تورق (tawarruq)
اين ابزار برعكس مرابحه عمل مي كند تورق يعني خريد آيتم توسط مشتري از بستانكار در ازاء اعتبار و فروش نقدي مجدد آن آيتم بدون فوت وقت به يك گروه ثالت و سپس مشتري مي تواند به بستانكار مجدداً پرداخت كند و پول مازاد را به حساب خودشان ذخيره مي كنند. بانك اسلامي ابوظبي ADIB از جمله منتشركنندگان اين اوراق است.
بانك اسلامي ابوظبي ADIB تورق را براي سهيم شدن ارائه مي دهد كه بدينوسيله آنها سهام را براي شما به ارزش پنجاه هزار درهم مي خرند و با اقساط ماهانه بيشتر از يكسال آن را به شما مي فروشند.
قيمت فروش 52 هزار و 600 درهم خواهد شد كه با اقساط 12 ماهه و بانك به شما اوراق مالكيت اين سهام را ارائه مي دهد و همچنين فهرستي از نام كمپاني هايي را كه سهام آنها را به شما فروخته است به شما ارائه مي دهد.

* واكالا (wakala)
واكالا يعني آژانس وكالت نامه مطلق را ارائه مي نمايد. نماينده اي تعيين مي شود كه از طرف شخص ديگري كار معامله و داد و ستد را بر عهده گيرد.بانك اسلامي ابوظبي ADIB تابحال اين خدمت را ارائه كرده است.
بانك اسلامي ابوظبي طرح سپرده سرمايه گذاري واكالا را ارائه مي كند كه به شما اين اجازه را مي دهد كه مبلغ هنگفتي را به صورت سپرده گذاري در بانك سرمايه گذاري كنيد كه بدينوسيله بعداً شروع مي كند از طرف شما براي يك مدت زمان معيني در صندوق سرمايه گذاري كند. در حالي كه شما در عوض سود مي بريد بانك نيز حق الزحمه وكالت را در ازاء سرمايه گذاري دريافت مي كند.
منبع :‌ گلوبال اسلاميك فايننس
انتهاي پيام